صفحه (۱۴۹)
ابن‌سینا بعنوان مهم‌ترین اثر مدون علم طب در سراسر دنیای اسلام
و حتی در دانشگاه‌های بزرگ غرب تدریس می‌شد و نسخه‌های چاپی
این کتاب که چهار قرن پیش در شهر رم بچاپ رسید بقیمت گزاف
دست به دست می‌گشت.
در دانشگاه تهران دانشکده طب نخستین دانشکده‌ای بود که
شروع بکار کرد و این دانشکده همچنان از لحاظ تعداد دانشجویان
و وسعت لوازم کار مهم‌ترین دانشکده‌های این دانشگاه است. در
غالب دانشگاه‌های دیگر ایران نیز توجه خاصی به تحصیلات طبی
مبذول می‌شود.
ولی آن کاری که با تشکیل سپاه بهداشت انجام گردید این
بود که حاصل این تحصیلات و تجارب پزشکی مورد استفاده توده‌های
وسیعی قرار گیرد که در درجه اول در نقاط گمنام و دور افتاده کشور
به آن احتیاج داشتند، زیرا مسلم است که بهرحال پایتخت و
شهرهای بزرگ کشور از این حیث دچار مشکل زیادی نیستند. آنچه
لازم بود به پیروی از روح و اصل انقلاب ایران برای آن چاره‌جوئی
شود تبعیض فاحشی بود که از این بابت میان شهرها و دهات ایران
وجود داشت. اگر می‌بایست پنج اصلی که پیوسته بدان اشاره کرده‌ام،
یعنی بهداشت و خوراک و پوشاک و مسکن و فرهنگ برای همه تأمین
شود، در این صورت طبعاً لازم بود که بهداشت در اختیار همه قرار
گیرد، و از این حیث شهرنشینان بدون جهت امتیازی به روستانشینان
نداشته باشند.
بدیهی است سازمان‌های مختلف وزارت بهداری و نیز مؤسسات
متعدد خیریه کشور امکانات خود را در این راه بکار برده‌اند و می‌برند.
صفحه (۱۵۰)
بودجه وزارت بهداری در سال‌های اخیر افزایش فوق‌العاده‌ای یافته
و تعداد بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها ومراکز بزرگ و کوچک سال بسال
زیادتر شده است. در عین‌حال مؤسسات خیریه‌ای از قبیل سازمان‌های
وابسته به شهبانوی ایران و جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران و سازمان
شاهنشاهی خدمات اجتماعی و سازمان‌های متعدد دیگر فعالیت‌های
وسیعی در این مورد دارند که واقعاً مایه خوشوقتی است، معهذا همچنانکه
در مورد سپاه ترویج و آبادانی نیز تذکر خواهم داد، انقلاب ایران
اقتضا می‌کرد که ما در این‌باره به فعالیت‌های اداری و اجتماعی که از
راه‌های عادی و جاری صورت می‌گرفت اکتفا نکنيم، و برای پاسخگوئی
به احتیاجات حیاتی توده‌های وسیع مردم کشور بخصوص آنهائی
که نسبت بدیگران در شرایط نامساعدتری بسر می‌بردند، از راه‌هائی
انقلابی وارد شویم. سپاه بهداشت سپاهی بود که بر همین اساس بوجود
آمد و نظری به نتایج کار این دسته از سپاهیان انقلاب در همین
مدت کوتاهی که از آغاز فعالیت آنها می‌گذرد نشان می‌دهد که تشکیل
این سپاه تا چه اندازه مفید و ثمربخش بوده است، هرچند که این نتایج
در مقابل آنچه مورد انتظار ما است و آن هدف وسیعی که از
تشکیل چنین سپاهی در نظر بوده است هنوز بسیار ناچیز است و در واقع
قدم اولی در راهی بسیار طولانی بیش نیست.
طبق قانونی که در امر تشکیل سپاه بهداشت به تصویب مجلسین
ایران رسید، این سپاه مرکب شده‌است از: پزشکان، دندان‌پزشکان،
داروسازان، مهندسان، بهیاران و دارندگان گواهینامه‌های لیسانس
و فوق لیسانس و دیپلمه عالی که خدمت سربازی خود را پس از طی
یک دوره چهارماهه آموزشی در نقاط مختلف روستائی کشور می‌گذرانند،
صفحه (۱۵۱)
و در این نقاط به معالجه بیماران و پیشگیری بیماری‌ها و ایجاد محیط
و شرایط سالم بهداشتی و راهنمائی روستائیان در امور مربوط به تندرستی
آنان می‌پردازند.
اولین دوره افراد سپاه بهداشت در شهریورماه سال ۱۳۴۳ به خدمت
احضار شدند. تاکنون نفرات سه دوره اول که جمعاً بیش‌از ۱٫۱۰۰ نفر
بوده‌اند خدمت خود را به پایان رسانیده‌اند و نفرات دوره‌های چهارم
و پنجم که آنها نیز بر روی هم کمی بیش از ۱٫۱۰۰ نفر هستند هم‌اکنون
در روستاها مشغول خدمتند و نفرات دوره ششم که ۱٫۲۰۰ نفر می‌شوند
پیش از پایان سال جاری روانه روستاها خواهند شد.
درحال حاضر بطور کلی درحدود ۵۰۰ واحد پزشکی سیار و ثابت
و دندان‌پزشکی و آزمایشگاهی و آموزش بهداشت و کمک مهندسی
بهداشت در مناطق روستائی کشور خدمت می‌کنند. هر واحد سیار پزشکی
داروها و وسائل لازم برای سی تا پنجاه قریه را با جمعیتی معادل ده تا پانزده
هزار نفر در اختیار دارد.
بد ین ترتیب سپاه بهداشت در حال حاضر با واحدهای سیار و ثابت
پزشکی خود احتیاجات تقریباً ۱۴٫۰۰۰ قریه را با جمعیتی بیش از
۵ میلیون نفر جمعیت تأمین می‌کند.
سپاه بهداشت دارای واحدهای مخصوص پزشکی، پزشکان
بیماری‌های قلب و گوش و حلق و بينی و بیماری‌های اطفال، و پزشکان
جراح است. برای هر ده تا دوازده واحد این سپاه یک پایگاه بخصوص
تدارک و تجهیز واحدها پیش‌بینی شده است که هر یک از آنها دارای
آزمایشگاه، واحد دندان‌پزشکی، واحد بهداشت و واحد کمک مهندسی
بهداشت است.
وظیفه سپاهیان بهداشت محدود به امور درمانی نیست، بلکه
بخصوص امور بهداشتی را شامل می‌شود، افراد این سپاه کار تلقیح
صفحه (۱۵۲)
ضد آبله و دیفتری و سیاه سرفه و کزاز را بمقیاس وسیعی انجام
می‌دهند. همچنین در موارد ضروری این عده وظیفه مهمی در تلقیح سایر
واکسن‌های لازم دارند، چنانکه تنها در سال ۱۳۴۴ متجاوز از
سه میلیون نفر درمناطق روستائی توسط واحدهای سپاه بهداشت بر ضد
بیماری وبا تلقیح شدند.
از طرف دیگر این سپاهیان با کمک قسمت مهندسی بهداشت
وزارت بهداری، عهده‌دار فعالیت وسیعی در امر حفر چاه‌ها، نصب
تلمبه‌های دستی، بهداشتی کردن قنات‌ها و چشمه‌ها، تبدیل حمام‌های
خزینه به حمام‌های دوش، لوله‌کشی قراء و سایر امور مربوط به
بهداشت روستاها هستند. جلب اعتماد و علاقه روستائیان به کار
افراد این سپاه باعت شده است که همچنانکه درمورد سپاهیان دانش
مشهود است، خود این روستائیان در غالب موارد به طیب خاطر قسمت
عمده از مخارج کار را بر عهده بگیرند، چنانکه تاکنون در قراء مختلفی
که مرکز فعالیت گروه‌های ثابت و سیار سپاهیان بهداشت بوده بیش
از یک‌صد درمانگاه که هزینه ساختمان بعضی از آنها از یک میلیون ریال
متجاوز شده است توسط خود اهل محل ساخته شده و در اختیار واحدهای
سپاه بهداشت قرار گرفته است.
آمارهای رسمی وزارت بهداری حاکی است که در دو ساله اول کار
افراد این سپاه یعنی تا آخر شهریورماه سال ۱۳۴۵ بیش از چهار میلیون
بار مراجعه به درمانگاه‌های سپاهیان بهداشت صورت گرفته و قریب
چهار میلیون واکسن توسط این سپاهیان تلقیح شده است.
همین آمار نشان می‌دهد که در این مدت مأمورین آموزش این
سپاه درحدوه ۱۷٫۰۰۰ بار برای مردم روستاها درباره امور بهداشتی