صفحه (۸۶)
۴
سهیم شدن کارگران در سود کارگاه‌ها
تاریخ کار و کارگری یکی از تلخ ترین و شاید غم‌انگیزترین
فصول تاریخ بشری است. طی‌قرون متمادی، آنقدر حقوق کارگران
مورد تخطی و تجاوز قرار گرفته، آنقدر دسترنج ایشان استثمار
شده و آنقدر این طبقه زحمتکش و شریف بانواع مختلف قربانی داده
است که ترازنامه آن واقعاً برای وجدان بشری امروز بسیار ناراحت
کننده است، و ما باید خداوند را از اینکه در عصری زندگی می‌کنيم
که اين وضع جای خود را در غالب نقاط جهان در درجات و حدود
مختلف به احترام و رعایت حقوق طبقه کارگر داده‌است، سپاسگزار
باشیم.
بطور کلی تقریباً همه امپراتوری‌های بزرگ گذشته جهان در
مورد فشار بر طبقه کارگر هماهنگ بوده‌اند. معهذا باید منصفانه
گفت که در کشورهای بزرگ باستانی از این حیث تفاوت فاحشی وجود
داشته است که درباره آن قضاوت تاریخ بنفع کشور ما است، زیرا
اسنادی که در دست است نشان می‌دهد که رفتاری که در ایران قدیم
با کارگران معمول بوده از لحاظ انسانی با رفتاری که در جوامع
باستانی مصر و آشور و چین و غیره با طبقه کارگر می‌شده قابل مقایسه
نبوده است.
صفحه (۸۷)
تقریباً در تمام این کشورها، کارهای بزرگ ساختمانی که
با امر سلاطین وقت صورت می‌گرفته جنبه بیگاری یعنی کار اجباری و
بی‌مزد داشته است. در باره بزرگ‌ترین اثر ساختمانی عصر باستانی
یعنی اهرام مصر اطلاعات دقیقی توسط هرودوت به ما داده شده است.
این مورخ که خود در قرن پنجم پیش از میلاد اين اهرام را از
نزدیک دیده است، می‌نویسد که برای ساختن هرم بزرگ مصر یکصد
هزار کارگر مدت بیست سال تمام مشغول کار بودند، و در این مدت
این عده تنها با نیروی بدنی خود دو میلیون قطعه سنگ تراشیده را که
حجم کلی آنها بمقیاس امروزی ۲٫۵۰۰٫۰۰۰ مترمکعب بوده است از
سطح زمین تا به ارتفاع قریب به ۱۵۰ متر روی هم سوار کردند. بالابردن
و نصب هریک از این قطعات که بطور متوسط دو تن وزن داشته مستلزم
کار بدنی طاقت‌فرسای سی نفر در مدت دو روز بوده است.
همه کارگران اهرام از میان مردان قوی‌هیکل مصر انتخاب
و بصورت اجباری و براساس بیگاری به کار گماشته می‌شدند. از این
افراد تقریباً هیچکدام جان سالم بدر نبردند: برخی در زیر سنگ‌های
عظیم خرد شدند، عده‌ای از ضربات شلاق نگاهبانان جان سپردند
و بقیه نیز قربانی سنگینی کار شدند تا هرم بزرگ مصر ساخته شد،
و با خاطره همین بیگاری‌های پرمشقت و غیر انسانی بود که سلاطین
سازنده اهرام از طرف مصریان فراعنه جابر لقب گرفتند.
در این سوی دیگر دنیا، یعنی در امپراتوری چین، تاريخ
شاهد تکرار این ماجرا بصورتی بازهم غیر انسانی‌تر و در مقیاسی
وسیع‌تر بود. تقریباً مقارن با اواخر دوران هخامنشی بود که در آن
کشور ساختمان دیوار معروف چین آغاز شد. این دیوار روی‌هم
صفحه (۸۸)
۳٫۶۰۰ کیلومتر طول داشت و بطور متوسط پهنای آن دو متر و ارتفاعش
بین هفت و هشت متر بود. برای ساختن این دیوار عظیم با امر خاقان
چین نه‌تنها روستائیان جوان از سراسر کشور به بیگاری گرفته شدند،
بلکه عده‌ای از کارمندان دولت و بعد تمام زندانیان کشور و بالاخره
صنعتگران و هنرمندان به کار اجباری خوانده شدند. در تمام مدت
بنای دیوار دسته‌دسته از کارگران از پای درافتادند ودر داخل دیوار
دفن شدند و بعنوان مصالح بنا بکار رفتند. مورخین در این‌باره هم‌داستانند
که تعداد این قربانیان حداقل به ۴۰۰٫۰۰۰ نفر رسید.
ولی درهمان ادوار، ما در ایران شاهد مقررات کارگری بسیار
انسانی‌تری هستیم که جزئیات آن توسط الواح مکشوفه در تخت‌جمشید
هم اکنون در اختیار ما است. این الواح که تعداد آنها تقریباً ۳۰٫۰۰۰
است در کاوش‌هایی که در حدود سی‌سال پیش توسط هیئت‌های علمی
امریکائی و آلمانی و ایرانی در تخت‌جمشید صورت گرفت به دست آمد، و
هنوز هم قرائت بسیاری از آنها پایان نیافته است. در این‌باره تاکنون
چند اثر تحقیقی خوب توسط اریک اشمیت و جرج کامرون دانشمندان
ایران‌شناس امریکائی به چاپ رسیده است.
از میان آن الواحی که تاکنون خوانده و ترجمه شده در حدود
۱۸۰ لوحه مربوط به تشکیلات کارگری زمان هخامنشی است که مندرجات
آنها اطلاعات جالبی درباره تقسیم کار‌مزد کارگران، مقررات مربوط
به کارگران خارجی، تساوی مزد زنان و مردان کارگر و مقدار عایدات
آنها به دست ما می‌دهد. از این اطلاعات معلوم می‌شود که اولاً در ساختن
بنای معظم تخت‌جمشيد و طبعاٌ سایر ابنیه سلطنتی و دولتی ایران
کارگران بصورت بیگاری و کار اجباری به کار گماشته نشده‌اند، بلکه